Çayeli'nin El Yapımı Doğal Sabunları Üç Kıtada:Amerika'dan Avrupa'ya, Avrupa'dan Körfez'e
Rize Çayeli'nde Chailea markasıyla el yapımı doğal sabun üreten ChaiNovi firması;Amerika'nın sağlık otoritesi FDA'ya kayıtlı tesisi ve Avrupa Birliği'nin kozmetikbildirim sistemi CPNP'deki ürün kayıtlarıyla yıllardır Amerika'ya, Avrupa'nın birçokülkesine ve Körfez ülkelerinin tamamına sabun gönderiyor. Firmanın vitrinindeki enözel ürün ise bir dünya ilki: Rize çayının tohumundan elde edilen yağla, dünyadayalnızca Çayeli'de ve yılın belirli dönemlerinde sınırlı sayıda üretilen çay tohumu sabunu.
Çayeli denince herkesin aklına çay gelir. Ama ilçenin çay bahçelerinin arasında, yıllardır üç kıtayabirden giden bir ürün daha üretiliyor: el yapımı doğal sabun.
Chailea markasıyla doğal sabun üreten Çayeli firması ChaiNovi, uluslararası satış için gerekenkayıtları yıllar önce tamamlamış durumda. Amerika Birleşik Devletleri'ne kozmetik satabilmek içingereken FDA kaydına sahip olan firma, Avrupa'ya satış için zorunlu olan Avrupa Birliği kozmetikbildirim sistemine (CPNP) de ürünlerini kaydettirmiş. Yani Çayeli'nde kazandan çıkan sabunlar;okyanusun öbür tarafındaki Amerikan evlerinde, Avrupa'nın birçok ülkesinde ve Suudi Arabistan'dan Birleşik Arap Emirlikleri'ne, Katar'dan Kuveyt, Bahreyn ve Umman'a kadar Körfezülkelerinin tamamında kullanılıyor.
Bu ihracat hikâyesinin içinde, Çayeli'ye herkesten çok yakışan bir "dünyada ilk" de saklı: çaytohumu sabunu. Buradaki çay, kozmetik raflarından bilinen ve aslında bambaşka bir bitki olan "çayağacı" değil; doğrudan bardaklara demlenen Rize çayının kendisi. Çay bitkisinin tohumusıkıldığında zeytinyağını andıran değerli bir yağ veriyor ve bu yağ, Çayeli'deki atölyede sabunadönüştürülüyor. Firmanın verdiği bilgiye göre çay tohumu yağından üretilen bu sabun, dünyada ilkkez burada üretildi ve bugün hâlâ dünyada yalnızca burada üretiliyor. Üstelik her zaman bulmak damümkün değil: Çay tohumu yılın yalnızca belirli döneminde toplanabildiği ve toplandıktan sonrabeklemeden işlenmesi gerektiği için sabun, sadece bu hasat dönemlerinde ve sınırlı sayıdaüretiliyor. Her parti tükendiğinde, bir sonraki tohum hasadını beklemek gerekiyor.
İşin belki de en çarpıcı yanı şu: Bu sabun bir deneme yanılma ürünü değil. Firmanın kurucusu,Çayeli Ticaret ve Sanayi Odası Meclis Üyesi Yüksek Kimyager Oğuz Kağan Dereci, Recep TayyipErdoğan Üniversitesi'nde savunduğu yüksek lisans tezini tam da bu konuya — çay tohumu yağınave bu yağın sabuna dönüştürülmesine — yazmış. Yani dünyada yalnızca Çayeli'de üretilen çaytohumu sabunu, bir bilim insanının üniversitede savunduğu tezin raflara inmiş hâli. Dereci, işinsırrını şöyle anlatıyor: "Çayeli denince akla çay gelir; biz aynı bahçelerin arasında, aynı titizliklesabun döküyoruz. Yüksek lisans tezimi çayın tohumuna yazdım; şimdi o tez kalıplarda köpürüyor.Çayın tohumundan sabun yapan dünyadaki tek atölye biziz; Rize'nin çayı artık sadece bardaktadeğil, banyoda da. Dubai'ye giden kolilerle Çayeli çarşısında satılan kalıplar aynı kazandan çıkıyor.Yıllardır tek bir tarifi bile değiştirmedik."
Peki bu sabunları dünyaya taşıyan ne? Dereci bu sorunun cevabını mesleğiyle veriyor: "Ben yüksekkimyagerim. Bizde hangi yağın ne kadar gireceği, kazanın kaç derecede kalacağı, kalıbın kaç haftadinleneceği el yordamıyla değil, hesapla belirlenir. Ama bu işin bir de hesaba gelmeyen tarafı var:sabır. Sabunu aceleye getirirseniz, sabun da sizi yarı yolda bırakır." Üretimde hazır sabun hamurukullanılmıyor; zeytinyağı ve bitkisel yağlar düşük ısıda, eski usulle kalıba dökülüyor ve her kalıphaftalarca dinlendirildikten sonra satışa çıkıyor. Atölye bu işi uluslararası kalite belgeleriyle (ISO9001 ve kozmetik üretim standardı ISO 22716) yürütüyor. Bugün katı sabundan sıvı sabuna veşampuana uzanan beş ayrı kategoride tamamen doğal ürün üretiliyor; 2027 başında devreyegirecek yedi yeni kategoriyle birlikte bu sayı 12'ye çıkacak ve yeni kategoriler de aynı ilkeyle,tamamen doğal içerikle hazırlanacak. Her ürünün içinde ne varsa hem etikette hem internetsitesinde açıkça yazıyor.
Firmanın bir diğer adımı da bir ilk: Sabunun içindeki yağları, bitkileri ve doğal maddeleri herkesinanlayacağı dille anlatan "Chaileapedia" adlı ücretsiz bilgi sitesi yayında. Türkçe hazırlanan içerikler;İngilizce, Almanca, Fransızca, İspanyolca, Rusça ve Arapça olmak üzere altı dile çevrilerek dünyayaaçıldı. Böylece Körfez'deki bir müşteri de Avrupa'daki bir eczacı da Çayeli'nde üretilen sabununiçeriğini kendi dilinde okuyabiliyor.
Dereci, hedeflerini şu sözlerle özetliyor: "Artık sadece sabunumuzu değil, sabun bilgimizi dedünyaya gönderiyoruz. Çayeli'nin adının çayın yanında sabunla da anılması, bizim için her ihracat kolisinden daha kıymetli."
Çayeli'nin el yapımı doğal sabunlarına chailea.com adresinden, bilgi sitesine ise chaileapedia.com ve https://Chailea.com adresinden ulaşılabiliyor.